RASHIN SANIN ASALIN DABI'AR MACE TAMKAR HUKUNCIN KISA NE GA NAMIJI

Rayuwar aure da zamantakewa ba ta ta'allaka ne da soyayya kaɗai ba, tana buƙatar fahimta, haƙuri da sanin dabi'un juna. Namijin da bai yi ƙoƙarin fahimtar yadda mace take tunani, yadda take bayyana damuwa, da irin buƙatunta na zuciya ba, sau da yawa yakan faɗa cikin rikice-rikicen da ba zai iya kauce musu ba. Haka kuma, mace da ba ta fahimci halayen namiji ba, itama za ta iya fuskantar irin wannan ƙalubalen.

Kalmar cewa "Rashin sanin asalin dabi'ar mace tamkar hukuncin kisa ne ga namiji" magana ce ta hikima, ba wai ana nufin hukuncin kisa na zahiri ba. Ma'anarta ita ce, jahilci game da yadda mace take zai iya jawo rugujewar soyayya, rashin zaman lafiya, yawan saɓani, da ma rushewar gidan. Idan namiji ya raina motsin zuciyar matarsa, ba ya saurarenta, ko ya kasa nuna kulawa da mutuntawa, hakan na iya haifar da babban gibi a tsakaninsu.

Hakazalika, bai kamata a ɗauki wannan magana a matsayin hukunci kan dukkan mata ba. Mata sun bambanta da juna kamar yadda maza su ma sun bambanta. Dabi'a, tarbiyya, addini, ilimi da yanayin rayuwa suna taka muhimmiyar rawa wajen gina halayen mutum. Don haka, abin da ya fi muhimmanci shi ne a koyi fahimtar mutum ɗaya bisa halayensa, ba tare da yin hukunci ga kowa ba.

Musulunci ya koyar da ma'aurata su zauna cikin alheri, su yi haƙuri da juna, su yi shawara, su kuma girmama haƙƙoƙin juna. Manzon Allah ﷺ ya kasance mafi kyawun abin koyi wajen mu'amala da iyalansa, ya na nuna tausayi, adalci da fahimta. Wannan yana nuna cewa ginshiƙin zaman lafiya a gida shi ne kyakkyawar mu'amala da sanin yadda za a tafiyar da bambance-bambancen halitta cikin hikima.

DARUSSAN DA KE CIKI:

- Fahimtar ɗabi'un juna tana ƙarfafa zaman lafiya a gida.

- Haƙuri da yafar juna su ne ginshiƙan aure mai ɗorewa.

- Ka da a yi hukunci kan dukkan mata ko maza don wani ko wata sun aikata laifi.

- Girmamawa, tausayi da sauraro su na magance yawancin matsalolin iyali.

- Ilimi da tarbiyya su na taimakawa wajen gina ingantacciyar rayuwar aure fiye da son zuciya ko zato.

A ƙarshe, nasarar rayuwar aure ba ta ta'allaka ne da sanin halayen mace ko namiji kaɗai ba, sai an haɗa da tsoron Allah, amana, mutunta juna, da ƙoƙarin fahimtar bambance-bambancen da Allah Ya halitta tsakanin ma'aurata. Duk wanda ya gina aurensa a kan waɗannan ginshiƙai, ya na da kyakkyawan fata na samun zaman lafiya da farin ciki.

✍️ Uncle Yunus 

Wednesday, July 15, 2026.

MACE TA GARI KUDI BA YA SAYENTA: DARAJA, MUTUNCI, TARBIYYA DA TSORAN ALLAH SU NE TARAKUNAN KAMATA

A rayuwar aure da zamantakewa, akwai wata muhimmiyar gaskiya da ya kamata kowane mutum ya fahimta: ba kyaw ko tarin dukiya ne ke tabbatar da samun mace ta gari ba. Mace mai tsaftar zuciya da kyakkyawar tarbiyya tana neman abin da ya fi ƙarfin dukiya; tana neman namiji mai mutunci, girmamawa, tausayi da tsoron Allah.

Namijin da yake ganin cewa kuɗi ko matsayi za su iya tilasta soyayya ya kamata ya sake tunani. Domin dukiya na iya kawo kusanci na ɗan lokaci, amma ba za ta iya sayen ƙauna ta gaskiya ko girmamawar zuciya ba. Ana iya mallakar abubuwa da kuɗi, amma zuciyar mutum ta na samun nasara ne ta hanyar kyawawan halaye.

Mace ta gari tana daraja namijin da yake da halin kirki, wanda yake kiyaye mutuncinsa, yake girmama ta, kuma yake nuna mata kulawa cikin gaskiya. Ita ba ta kallon abin da yake hannunsa kawai ba, tana kallon irin mutumin da yake a zuciyarsa da kuma yadda yake mu'amala da ita da sauran mutane.

Idan namiji ya rasa tarbiyya, gaskiya da tsoron Allah, ko da kuwa yana da dukiya mai yawa, zai iya samun damar kusantar mace amma ba zai iya samun cikakkiyar amincewa da ƙaunar zuciyarta ba. Domin darajar mutum ba ta ta'allaka ne da abin da yake da shi ba, ta na cikin abin da yake kasancewa.

Saboda haka, duk wanda yake fatan samun abokin zama nagari ya fara gina kansa da kyawawan ɗabi'u, domin kyakkyawan hali shi ne babban jari a rayuwar aure. Allah Ya azurta mu da abokan zama nagari masu ƙauna, fahimta da taimakon juna. Amin. 🤲

✍️ Tuesday: July 7, 2026

YADDA MUTUM ZAI GANE ANA BIBIYARSA A YANAR GIZO-GIZO (INTERNET)

A duniyar da fasahar sadarwa ke ci gaba da haɓaka, yana da matuƙar muhimmanci kowane mutum ya san yadda zai kare kansa daga masu bibiya da kuma leƙen asiri a intanet. Bibiyar mutum a yanar gizo na iya faruwa ta hanyoyi da dama, kuma sanin alamomin na iya taimaka maka wajen kare sirrinka da kuma bayanan ka.

GA ALAMOMIN DA KE NUNA ANA BIBIYAR KA:

1. Wayarka ko Kwamfutarka na yin zafi ba tare da dalili ba: Idan na'urarka tana yin zafi fiye da al'ada ko da ba ka yi amfani da ita sosai ba, hakan na iya nuna cewa akwai wata manhaja ko wani tsari da ke aiki a bayanta, wanda ke cin ƙarfin na'urarka kuma yana iya tattara bayanai.

2. Yawan Ƙarewar Baturi: Kamar yadda wayar ke yin zafi, haka kuma baturin na iya ƙarewa da sauri idan akwai wata manhaja da ke aiki a ɓoye ta na tattara bayanai ko kuma ta na aikawa da su zuwa wani wuri.

3. Ƙaruwar Amfani da Data (Data Usage): Idan ka lura cewa ana cinye maka data (data) da sauri fiye da yadda ka saba, ko da ba ka yi amfani da internet da yawa ba, hakan na iya zama alamar cewa ana aikawa da bayananka ta intanet zuwa ga wani ko wata gukuma.

4. Wayarka ko Kwamfutarka na Wasa-wasa ko Samun Saƙonni Ba Tare Da Kai Ka Buɗe ta ba: Idan ka ga allon wayarka ya kunnu ba zato ba tsammani, ko kuma ka ji ƙararrawar saƙonni alhali babu wata sanarwa da ta shigo, hakan na iya nuna cewa wani yana sarrafa na'urarka daga nesa.

5. Alamomin da Ba a Sani ba a Wayarka: Wannan na iya haɗawa da ganin sabbin aikace-aikace (apps) da ba ka sani ba a wayarka, ko kuma ganin an canza saitunan da ba ka taɓa canzawa ba, kamar kunna wurin da kake (location services) ba tare da saninka ba.

6. Sauraren Abubuwan Ban Mamaki a Lokacin Ƙira: Idan ka na jin kamar ana yin 'clinking' ko 'tapping' a lokacin da kake waya, ko kuma ka sami saƙonni masu ɗauke da haruffa ko lambobi da ba ka gane ba, hakan na iya zama alamar cewa ana saurare ko kuma ana leƙen asiri ta wayarka.

7. Wuraren da Aka Haɗa Akawun Dinka: Bincika wuraren da aka shigar da akawun Google ko Apple dinka. Idan ka ga wata na'ura da ba ka sani ba ko kuma ba ka taɓa amfani da ita ba, ka cire ta nan take. Haka kuma, duba saitunan 'Location Sharing' domin ganin ko akwai wanda kake bai wa damar sanin inda kake.

GA WASU HANYOYIN KARE KAI DA GA BIBIYAR KA TA YANAR GIZO-GIZO (INTERNET):

1. Sarrafa Saitunan Tsaro: Bincika saitunan tsaro na na'urarka da kuma na dukkan asusunka na kan layi (online accounts).

2. Sauya kalmar sirri (password) akai-akai da kuma amfani da hanyoyin tsaro na matakai biyu (two-factor authentication) na da matuƙar amfani.

3. Duba Aikace-aikace (Apps): Ka duba duk wata manhaja da ke a wayarka, ka cire duk wata da ba ka buƙata ko kuma ba ka san ta ba. Ka kuma kula da izinin da ka ba wa manhajojin, musamman izinin amfani da 'location', 'microphone', da 'camera'.

4. Amfani da VPN: Yin amfani da Virtual Private Network (VPN) na iya taimakawa wajen ɓoye adireshin IP dinka da kuma kare zirga-zirgar bayananka daga masu leƙen asiri.

5. Goge Bayanai (Factory Reset): A matsayin mafita ta ƙarshe, idan ka tabbatar da cewa ana bibiyarka kuma kana so ka kawar da duk wani abu da ke tattare da hakan, zaka iya goge duk bayanan da ke kan na'urarka ta hanyar komawa zuwa saitunan farko (factory reset).

A ƙarshe, kasancewar ka mai lura da kuma sanin alamomin bibiya a yanar gizo na iya taimaka maka wajen kare sirrinka da kuma tsare lafiyar bayanan ka a cikin wannan duniyar dijital. Allah ya bamu tsaro a duk inda muke. Amin. 

✍️ Uncle Yunus 

Monday: July 6, 2026.

Monday, July 6, 2026.

TAURIN BASHI DA ILLAR DA YAKE HAIFARWA GA KASUWANCI DA MA'AIKATA

Taurin bashi na nufin halin da mutum, kamfani ko ƙungiya ke nunawa na ƙin biyan bashin da ake binsa a lokacin da aka cimma yarjejeniya ko kuma jinkirta biyan bashi ba tare da wani ingantaccen dalili ba. A wasu lokuta, mai bashi ya na da ikon biyan abin da ake binsa, amma sai ya ƙi ko ya ci gaba da ba da uzuri iri-iri. Wannan hali ya na raunana amana tsakanin masu hulɗar kasuwanci, tare da jefa ɓangarori da dama cikin matsalolin kuɗi.

Kasuwanci ya na bunƙasa ne bisa ginshiƙan gaskiya, riƙon amana da cika alkawari. Idan taurin bashi ya zama ruwan dare, yana haifar da tsaiko ga harkokin kasuwanci. 'Yan kasuwa da dama sukan kasa sake sayen kaya da ga masana'antu ko dillalai saboda kuɗinsu na hannun masu bashi. Hakan kan janyo ƙarancin jari, raguwar ciniki da kuma durƙushewar wasu kasuwanci.

Daya daga cikin manyan illolin taurin bashi shi ne lalacewar kuɗaɗen gudanar da kasuwanci. Idan kuɗin da ake sa ran za a karɓa sun makale a hannun masu bashi, mai kasuwa zai fuskanci matsalar biyan kuɗin haya, haraji, sufuri, wutar lantarki da sauran kuɗaɗen gudanarwa. Wannan na iya tilasta masa rufe shagonsa ko rage ayyukan kasuwancinsa.

Haka kuma, taurin bashi yana shafar ma'aikata kai tsaye. Idan kasuwanci ya shiga matsin kuɗi saboda rashin karɓo bashinsa, ɗankasuwa kan kasa biyan albashi a kan lokaci wa ma'aikatansa. A wasu lokuta kuma, ana rage albashi, ana dakatar da ɗaukar sabbin ma'aikata, ko ma a sallami wasu domin rage kashe kuɗi. Wannan ya na ƙara yawan marasa aikin yi tare da jefa iyalai cikin ƙuncin rayuwa.

Bugu da ƙari, taurin bashi ya na rage yawan zuba jari. Masu zuba jari da cibiyoyin kuɗi kan yi shakkar saka hannun jari a wuraren da ake fama da rashin biyan bashi, saboda tsoron asarar kuɗinsu. Wannan na rage ci gaban tattalin arziki tare da hana bunƙasar sababbin sana'o'i da masana'antu.

Har ila yau, wannan hali ya na haifar da rashin yarda tsakanin mutane. Dankasuwa da ya sha asarar bashi kan daina yarda da sababbin kwastomomi ko kuma ya daina sayar da kaya a bashi. Hakan yana takaita damar kasuwanci da kuma rage sauƙin gudanar da mu'amala a cikin al'umma.

A mahangar addinin Musulunci, biyan bashi wani muhimmin hakki ne. Musulunci ya ƙarfafa mutane su cika alkawari kuma su biya bashin da ke kansu idan lokacin biya ya yi. Wanda yake da ikon biya amma ya ƙi, ya aikata abin da addini ya yi hani a kansa, domin hakan zalunci ne ga mai bin bashi.

HANYOYIN MAGANCE TAURIN BASHI

- A rubuta yarjejeniyar bashi a sarari tare da kaiyade lokacin biya.

- A binciki amincin wanda za a ba bashi kafin a yi mu'amalar da shi.

- A riƙa tunasar da masu bashi cikin ladabi kafin lokacin biya ya ƙare.

- A yi amfani da hanyoyin sulhu da doka idan an gaza cimma matsaya.

- A ƙarfafa tarbiyyar gaskiya, riƙon amana da tsoron Allah a cikin al'umma.

- Yankasuwa su guji bayar da bashi ba tare da wani tsari ko tabbaci ba.

Taurin bashi wata babbar matsala ce da ke raunana kasuwanci, ta na jefa ma'aikata cikin ƙalubale, tana rage zuba jari, tare da kawo cikas ga bunƙasar tattalin arzikin al'umma. Don haka, ya zama wajibi ga kowane mutum ya ɗauki biyan bashi a matsayin nauyi da amanar da ya rataya a wuyansa. Idan aka rungumi gaskiya da cika alkawari, za a samu ingantaccen kasuwanci, bunƙasar tattalin arziki da zaman lafiya a tsakanin al'umma.

✍️ Uncle Yunus 

Monday: July 6, 2026.

GWAMNATIN TARAYYA TA SOKE TSARIN JSS DA SSS, TA GABATAR DA SABON TSARIN ILIMI NA SHEKARU GOMA SHA BIYU (12 YEARS)

Gwamnatin Tarayyar Najeriya ta sanar da soke tsarin Junior Secondary School (JSS) da Senior Secondary School (SSS), tare da gabatar da sabon tsarin ilimi na tilas na tsawon shekaru 12 ba tare da katsewa ba.

Ministan Ilimi, Dr. Maruf Tunji Alausa, ne ya bayyana hakan a ranar Talata yayin ƙaddamar da Kwamitin Kula da Aiwatarwa da Saka Ido na Hukumar Ilimin Bai Ɗaya ta Ƙasa (UBEC) a Abuja.

A cewarsa, manufar wannan garambawul ita ce ƙara wa yara damar samun ilimi, rage yawan yaran da ba sa zuwa makaranta, da tabbatar da cewa kowane yaro ɗan Najeriya ya samu ingantaccen ilimi na tsawon shekaru 12 kafin ya ci gaba zuwa jami'a ko cibiyoyin koyon sana'o'i.

Ministan ya ce sabon tsarin zai kawar da shingen da ake fuskanta tsakanin matakan JSS da SSS, wanda ya kasance ɗaya daga cikin dalilan da ke haddasa barin makaranta da wuri ga wasu ɗalibai. Ya ce hakan zai samar da ci gaba mai ɗorewa a harkar koyo, ƙarfafa ilimin tushe da koyon sana'o'i, tare da ƙara yawan ɗaliban da ke kammala karatunsu.

A ƙarƙashin tsohon tsarin 6-3-3-4, wanda aka fara amfani da shi a shekarar 1982, ana ware karatun sakandare zuwa matakai biyu: shekaru uku na JSS da kuma shekaru uku na SSS. Sai dai a sabon tsarin, an haɗe waɗannan matakai biyu zuwa tsarin ilimi guda na shekaru 12 ba tare da katsewa ba.

Gwamnatin Tarayya ta ce aiwatar da wannan sabon tsari zai haɗa da sake fasalin manhajar karatu, ƙarin horas da malamai, gyaran tsarin gudanar da makarantu da kuma haɗin gwiwa da gwamnatocin jihohi da sauran masu ruwa da tsaki. Ana sa ran wannan sauyi zai inganta ingancin ilimi, daidaita tsarin koyarwa da ƙa'idojin ilimi na duniya, tare da buɗe ƙarin damarmaki ga miliyoyin yara a faɗin Najeriya.

RA'AYUNKU: Ya ku mahaifa, malamai, da duk ɗan Najeriya! Menene ra'ayinku game da wannan sabon tsarin? 

✍️ Uncle Yunus 

Thursday: July 2, 2026

SABON TSARIN WHATSAPP: YADDA ZA KA YI AMFANI DA USERNAME MAIMAKON LAMBAR WAYA

WhatsApp ya fara ƙaddamar da sabon tsarin Username, wanda zai ba masu amfani da shi damar yin hulɗa da junansu ta hanyar amfani da suna (username) maimakon bayar da lambar wayarsu kai tsaye. Wannan sabuwar fasahar zata ƙara kare sirri tare da sauƙaƙa hanyar sadarwa tsakanin masu amfani.

Domin amfani da wannan tsarin, da farko ka tabbatar ka sabunta (Update) manhajar WhatsApp ɗinka ta hanyar Google Play Store ko Apple App Store. Bayan haka, shiga Settings → Account → Username.

A wajen Username, rubuta sunan da kake so a matsayin username ɗinka. Idan wani ya riga ya mallaki shi, za a buƙaci ka canza shi ko ka ƙara wasu lambobi ko haruffa domin ya zama na musamman. Bayan ka kammala, danna Save domin adana username ɗinka.

Da zarar an adana username ɗinka, za ka iya raba shi ga mutane domin su same ka cikin sauƙi ba tare da ka ba su lambar wayarka ba, abin da zai taimaka wajen ƙara kare sirrinka yayin amfani da WhatsApp. Ku daure ku yi tun kafin wani ko wata su riga ka ɗaukar irin username ɗin da kake son yin amfani da shi. 

✍️ Uncle Yunus 

Wednesday: July 1, 2026.

MUHIMMANCIN SHAN RUWA DA SAFE BAYAN TASHI DAGA BARCI

Shan ruwa bayan tashi daga barci na daga cikin kyawawan ɗabiu da ke taimakawa lafiyar jiki. Bayan mutum ya kwashe sa'o'i yana barci ba tare da ya sha ruwa ba, jiki kan rasa wani ɓangare na ruwan da yake buƙata. Shan ruwa da safe yana taimakawa wajen mayar da wannan ruwa cikin jiki.

Haka kuma, shan ruwa da safe na taimakawa wajen inganta narkewar abinci, sauƙaƙa fitar da bayan gida, da kuma taimakawa ƙoda wajen tace datti daga jiki. Ya na kuma taimakawa fata ta kasance cikin ƙoshin lafiya da kuma rage jin gajiya ko kasala da wasu ke ji bayan sun tashi daga barci.

Abu mafi muhimmanci shi ne mutum ya tabbatar yana shan isasshen ruwa a tsawon yini gwargwadon buƙatar jikinsa. Ka da ya manta da shan ruwan da safe yayin tashi daga barci a kullum Allah SWT ya tashe mu.

Domin samun ingantacciyar lafiya, ya na da kyau a fara da a cup of glass of water, sannan a ci gaba da shan ruwa akai-akai tare da cin abinci mai gina jiki da gudanar da rayuwa mai lafiya. Allah SWT ya ƙara mana lafiya ta amfanar da mu duniy da lahira. Allahumma amin. 

✍️ Uncle Yunus 

Wednesday: July 1, 2026